Pomysł organizacji biegu upamiętniającego powojenne podziemie niepodległościowe zainicjowała w 2013 roku Fundacja Wolność i Demokracja. Pierwsza edycja odbyła się w lesie koło Zalewu Zegrzyńskiego i zgromadziła kilkudziesięciu uczestników.
Celem było stworzenie nowoczesnej, angażującej formy upamiętnienia – alternatywy wobec tradycyjnych uroczystości rocznicowych. Zamiast akademii czy oficjalnych przemówień zaproponowano wydarzenie sportowe, otwarte dla wszystkich grup wiekowych.
Od 2015 roku bieg przyjął formułę ogólnopolską. Lokalne samorządy, organizacje społeczne, kluby sportowe, szkoły, jednostki wojskowe oraz środowiska harcerskie zaczęły organizować własne edycje w swoich miastach.
W rekordowych latach:
-
w biegu uczestniczyło ponad 70 000 osób,
-
wydarzenie odbywało się w ponad 300 miejscowościach,
-
organizowane było również poza granicami kraju.
Symboliczny dystans 1963 metrów
Najbardziej charakterystycznym elementem wydarzenia jest dystans 1963 metrów. Liczba ta odnosi się do roku śmierci Józefa Franczaka „Lalka”, uznawanego za jednego z ostatnich żołnierzy powojennego podziemia, który zginął w 1963 roku.
Symboliczny odcinek ma charakter otwarty – może w nim wziąć udział każdy, niezależnie od wieku czy poziomu sprawności. W wielu lokalizacjach organizowane są również dłuższe trasy (5 km, 10 km), marsze nordic walking czy biegi rodzinne.
Kim byli Żołnierze Wyklęci?
Żołnierze Wyklęci (określani także jako Żołnierze Niezłomni) to członkowie polskiego podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej nie złożyli broni i sprzeciwili się wprowadzaniu w Polsce systemu komunistycznego podporządkowanego Związkowi Radzieckiemu.
Działali głównie w latach 1944–1953, choć pojedyncze osoby pozostawały w konspiracji dłużej.
Wywodzili się przede wszystkim z:
-
Armii Krajowej,
-
Narodowych Sił Zbrojnych,
-
Narodowego Zjednoczenia Wojskowego,
-
Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.
Nie stanowili jednolitej organizacji – byli zbiorem różnych środowisk o odmiennym zapleczu ideowym, które łączył sprzeciw wobec nowego systemu politycznego.
Kontekst powojenny i działalność
Wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej w 1944 roku rozpoczął się proces budowy władzy opartej na strukturach zależnych od ZSRR. Część żołnierzy podziemia uznała, że kraj nie odzyskał pełnej suwerenności.
Wobec byłych członków podziemia prowadzono represje:
-
aresztowania,
-
pokazowe procesy,
-
wyroki więzienia,
-
kary śmierci.
Działalność części oddziałów obejmowała:
-
akcje zbrojne przeciw funkcjonariuszom aparatu bezpieczeństwa,
-
uwalnianie więźniów,
-
działalność wywiadowczą,
-
kolportaż materiałów informacyjnych.
W okresie PRL ich działalność była oficjalnie potępiana, a pamięć o nich marginalizowana. Po 1989 roku rozpoczął się proces badań historycznych i rehabilitacji. W 2011 roku ustanowiono Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych.
Temat pozostaje przedmiotem debat historycznych – badacze podkreślają konieczność indywidualnej analizy poszczególnych oddziałów i wydarzeń.
Bieg jako forma współczesnej pamięci
Bieg Tropem Wilczym łączy wymiar historyczny z aktywnością społeczną. To przykład współczesnej formy upamiętniania, która nie ogranicza się do symbolicznych gestów, lecz angażuje społeczność lokalną.
W wielu miastach wydarzeniu towarzyszą:
-
wystawy historyczne,
-
prelekcje,
-
obecność rekonstruktorów,
-
współpraca z organizacjami harcerskimi i wojskowymi,
-
spotkania integracyjne po zakończeniu biegu.
Zdecentralizowana formuła sprawia, że każde miasto nadaje wydarzeniu własny charakter, zachowując wspólną ideę.
Zaplecze takich wydarzeń – praktyczny wymiar organizacji
Organizacja biegu to nie tylko trasa i numer startowy. To także zaplecze techniczne: punkt rejestracji, miejsce wydawania pakietów startowych, zabezpieczenie medyczne, przestrzeń dla wolontariuszy czy uczestników po zakończeniu biegu.
W praktyce oznacza to namioty, stoły, sprzęt logistyczny i obozowy. W wielu lokalizacjach wykorzystywane są duże namioty typu „Wysoka Dziesiątka”, które zapewniają osłonę i funkcjonalną przestrzeń podczas wydarzeń plenerowych.
Od lat budujemy zaplecze takich imprez – dostarczając sprzęt, który służy podczas zbiórek harcerskich, biwaków, wydarzeń patriotycznych i lokalnych inicjatyw społecznych. To mniej widoczna, ale niezbędna część każdej plenerowej organizacji.
Lokalny wymiar
Tegoroczna edycja odbywa się również w Parku Norweskim w Cieplicach, gdzie wydarzenie współorganizują harcerze z Jeleniej Góry, z którymi od wielu lat współpracujemy. W symbolicznym biegu na 1963 metrów wziął udział również nasz Ojciec-Prezesem wraz z żoną. Ale i Druhna Brezent ma za koncie paręnaście kilometrów Tropem Wilczym.
Bieg Tropem Wilczym w ciągu kilkunastu lat rozwinął się z lokalnej inicjatywy w największe w Polsce wydarzenie sportowo-historyczne o charakterze społecznym. Jego siłą pozostaje prostota formy, szeroka dostępność oraz zaangażowanie środowisk lokalnych – zarówno w wymiarze organizacyjnym, jak i zaplecza technicznego.
